نگاشته شده توسط: مهروش داداشیان ساروی | ژوئن 26, 2003

جشن‌های ایران باستان – 3

جشن سده

برپایی جشن سده در ایران هشت تا ده هزار سال قدمت دارد و مربوط به زمانی است كه آریایی‌ها هنوز به فلات ایران كوچ نكرده بودند و در جنوب سیبری در منطقه ای به نام آریاویچ ساكن بودند. این جشن در روز دهم بهمن ماه كه پنجاه روز به نوروز و پایان زمستان باقی مانده است، برگزار می‌شود.

جشن سده، جشن پیدایش آتش است و تاریخ آن به زمانی برمی‌گردد كه هوشنگ، پادشاه پیشدادی، برای از بین بردن ماری كه سر راهش بود سنگی به طرف آن پرتاب كرد. سنگ به سنگی دیگر خورد و جرقه زد و خار و خاشاكی كه نزدیكش بود آتش گرفت. هوشنگ خدای را از آفرینش این فروغ سپاس گفت و آتش را به عنوان مظهر تجلی خدای پاس داشت.

آتش در ایران مظهر پاك‌كنندگی است.

در ایران باستان از آغاز آبان تا پایان اسفند را دوره‌ی سرما می‌نامیدند. صد روز پس از آغاز این دوره و پنجاه روز مانده به نوروز، یعنی دهم بهمن، روز سده و جشن آتش بود كه آیین هزاران ساله‌ی ایرانیان است. مراسم جشن با هزاران سال پیش تفاوتی نكرده و به این ترتیب است: هر كس بر حسب توان خود مقداری هیزم اهدا می‌كند و در زمینی باز، آتشی بزرگ بر پا می‌كنند و گرد آن به شادی می‌پردازند.

نظامی در این مورد گفته است: رخ آراسته، دست‌ها پرنگار / به شادی دویدند از هر كنار

فردوسی جشن سده را آتش‌پرستی نمی‌داند و برپاكنندگان آن را چنین توصیف می‌كند: مپندار كاتش‌پرستان بدند…

درباره‌ی آتش‌پرستی و معنی واقعی آن در یادداشت دیگری توضیح می‌دهم.

آریایی‌های آسیا و اروپا، همیشه روشنی و گرمی را كه خورشید و آتش به وجود آورنده‌اش هستند، مظهر عنایات اهورامزدا می‌دانند و به آن احترام می‌گذارند. در افسانه‌های كهن ایران آمده است كه متهمان برای اثبات بی‌گناهی خود از روی آتش شعله‌ور عبور می‌كردند و مشهورترین نمونه‌اش داستان سیاوش است كه هزار سال پیش از میلاد از آتش عبور كرد.

در سالیان بسیار دور به سده «سدك» می‌گفتند.

اهمیت جشن سده برای ایرانی‌ها به حدی بود كه آن را در ردیف آیین‌های نوروز و مهرگان قرار می‌دادند و در زمان ساسانیان، شاهان وقت بدون تشریفات به میان مردم می‌آمدند و در این مراسم شركت می‌كردند.

گفته می‌شود كه «مرداویز» این جشن را كه در حال از بین رفتن بوده، در قرون وسطا و در اصفهان احیا كرده است.

جالب است بدانید كه رسم چراغان كردن در شادی‌ها و شمع روشن كردن در سوگ‌ها، دنباله و تحت تاثیر همین مراسم سده است.

متن زیر مختصری از تعریف سده است در كتاب التفهیم ابوریحان بیرونی:

سده آبان روز است از بهمن ماه، و آن دهم روز بوَد، و اندر شبش كه میان روز دهم است و یازدهم، آتش‌ها زنند بر گردو و بادام و گرد بر گرد آن شادی كنند. و نیز گروهی از آن بگذرند به سوزانیدن جانوران. و نیز گفتند كه اندرین روز از فرزندان پدر نخستین، صد تن تمام شدند…

 

 

 

Advertisements

دسته‌ها

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: